Rr là gì

Rr là gì
GS. Nguyễn Văn Tuấn Giáo sư y khoa, Đại học New South WalesViện nghiên cứu y khoa Garvan, Sydney, Australia
Tóm tắt : Một trong những hiểu nhầm thông dụng trong diễn giải tác dụng nghiên cứu và điều tra lâm sàng là nhầm lẫn giữa odds ratio ( OR ) và relative risk ( RR ). Nhiều khu công trình điều tra và nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên ( randomized controlled trial – RCT )

Tóm tắt: Một trong những hiểu lầm phổ biến trong diễn giải kết quả nghiên cứu lâm sàng là nhầm lẫn giữa odds ratio (OR) và relative risk (RR). Nhiều công trình nghiên cứu lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên (randomized controlled trial – RCT) thường có xu hướng báo cáo kết quả qua chỉ số RR, nhưng cũng có khi OR được sử dụng để mô tả ảnh hưởng của một thuật điều trị hay mối liên hệ giữa hai yếu tố. Sự lựa chọn này dẫn đến hiểu lầm rằng hai chỉ số này giống nhau, và sự hiểu lầm xảy ra ở ngay cả những nhà nghiên cứu có kinh nghiệm. Tuy nhiên, OR không có cùng ý nghĩa với RR. Nói ngắn gọn, OR là một ước số của RR. Trong điều kiện tần số mắc bệnh thấp hay rất thấp (dưới 1%) thì OR và RR tương đương nhau, nhưng khi tần số mắc bệnh cao hơn 20% thì OR có xu hướng ước tính RR cao hơn thực tế. Bài này sẽ giải thích những khác biệt quan trọng giữa 2 chỉ số này, và trình bày một cách diễn giải đúng hơn.

Bạn đang xem: Rr là gì

Trong một bài báo khoa học về mối liên hệ giữa gene RUNX2 và gãy xương, những tác giả viết : “ The risk of fracture in the CC genotype was 45 % lower than TT group ( OR = 0.55 ; 95 % CI : 0.32 – 0.94 ; P = 0.03 ) “. Tuy nhiên cách diễn giải này sai, vì tác giả hiểu nhầm khái niệm risk và odds. Thật ra, đây là một hiểu nhầm rất thông dụng, vì những nhà nghiên cứu thường hiểu OR tương tự với RR, nhưng hai chỉ số này khác nhau .

Prevalence và incidence

Bạn đang đọc: Rr là gì

Trước khi phân biệt khái niệm risk và odds, chúng ta cần phân biệt hai chỉ số thông dụng trong nghiên cứu lâm sàng và dịch tễ học: tỉ lệ lưu hành (prevalence) và tỉ lệ phát sinh (incidence). Tỉ lệ lưu hành, như tên gọi, là tỉ lệ ca bệnh hiện lưu hành trong một quần thể ngay tại một thời điểm. Tỉ lệ lưu hành phản ảnh qui mô của một vấn đề y tế, nhưng không cho chúng ta biết về bệnh căn học (etiology). Tỉ lệ phát sinh, có khi được đề cập đến như là tỉ lệ tấn công (attack rate), là tỉ lệ số ca mới mắc bệnh trong một thời gian theo dõi. Tỉ lệ phát sinh có giá trị khoa học là nó cung cấp cho chúng ta một vài thông tin về bệnh căn học. Chẳng hạn như một quần thể gồm 5 cá nhân (kí hiệu 1, 2, 3, …, 5 trong biểu đồ dưới đây), với 3 người mắc bệnh (đối tượng 1, 3 và 5).

Nếu một nghiên cứu cắt ngang được thực hiện tại thời điểm T1 thì tỉ lệ lưu hành ước tính lúc đó là 2/5 = 30%. Nhưng nếu công trình nghiên cứu thực hiện tại thời điểm T2 thì tỉ lệ lưu hành là 3/5 = 60%. Nếu công trình nghiên cứu theo dõi 5 cá nhân đến thời điểm T3, và trong thời gian này có 3 cá nhân mắc bệnh; do đó, tỉ lệ phát sinh trong thời gian này là 3/5 = 60%.

Khái niệm nguy cơ (risk) và odds

Trong y khoa, rủi ro tiềm ẩn mắc bệnh thực ra là Tỷ Lệ. Xác suất, như tất cả chúng ta biết, là một biến số giữa 0 và 1. Xác suất thực ra là tỉ lệ, tỉ số, và Phần Trăm. Do đó, thuật ngữ risk trong y khoa hoàn toàn có thể có nghĩa là Tỷ Lệ, tỉ lệ lưu hành, hay tỉ lệ phát sinh .

Cụm từ nguy cơ, dịch từ chữ risk trong tiếng Anh, có rất nhiều nghĩa trong y khoa. Cần phải phân biệt nguy cơ mắc bệnh và bệnh. Khi nói đến ung thư, chúng ta muốn nói đến một sự kiện cho một cá nhân; nhưng khi nói đến nguy cơ ung thư hay cancer risk, chúng ta nói đến nguy cơ xảy ra, nguy cơ phát sinh cho một cá nhân hay một quần thể. Xin nhắc lại, sự kiện khác với nguy cơ sự kiện. Do đó, ung thư khác với nguy cơ ung thư, vì ung thư là một sự kiện mang tính khẳng định (certainty), còn nguy cơ ung thư là một biến số liên tục mang tính bất định (uncertainty). Tất cả chúng ta trong bất cứ thời điểm nào đều có nguy cơ bị bệnh; nhưng có người có nguy cơ cao, có người có nguy cơ thấp.

Trong tiếng Anh còn có một chữ nữa mà các ngôn ngữ khác như Pháp, Tây Ban Nha, Đức, và ngay cả tiếng Việt cũng không có: đó là chữ odds. Nếu nguy cơ bệnh nhân mắc bệnh là p, thì có một cách nói khác rằng odds mà bệnh nhân đó mắc bệnh so với không mắc bệnh là
Trong tiếng Anh còn có một chữ nữa mà những ngôn từ khác như Pháp, Tây Ban Nha, Đức, và ngay cả tiếng Việt cũng không có : đó là chữ odds. Nếu rủi ro tiềm ẩn bệnh nhân mắc bệnh là p, thì có một cách nói khác rằng odds mà bệnh nhân đó mắc bệnh so với không mắc bệnh là
Ví dụ : nếu rủi ro tiềm ẩn bệnh nhân bị ung thư trong vòng 5 năm tới là 0.10 ( tức 10 % ) thì odds mà bệnh nhân bị ung thư là 0.1 / ( 1 – 0.1 ) = 0.11. Theo định nghĩa này odds không phải là rủi ro tiềm ẩn hay risk .

OR và RR: cơ chế tính toán

OR và RR là hai chỉ số thống kê rất thông dụng và có ích trong điều tra và nghiên cứu lâm sàng, vì cả hai chỉ số kiểm định mối liên hệ giữa một yếu tố rủi ro tiềm ẩn và bệnh tật – một tiềm năng gần như cơ bản của nghiên cứu và điều tra y học văn minh. Cơ chế thống kê giám sát của hai chỉ số này cực kỳ đơn thuần .Hãy tưởng tượng một khu công trình điều tra và nghiên cứu RCT với 2 nhóm : nhóm được điều trị tích cực với một loại thuốc gồm n1 bệnh nhân, và một nhóm chứng ( placebo ) gồm n2 bệnh nhân. Sau một thời hạn điều trị, có k1 bệnh nhân trong nhóm được điều trị mắc bệnh, và k2 bệnh nhân trong nhóm chứng mắc bệnh. Như vậy, tỉ lệ mắc bệnh của nhóm điều trị ( kí hiệu p1 ) và nhóm chứng ( p2 ) được ước tính như sau :
*Nếu RR > 1 ( hay p1 > p2 ), tất cả chúng ta hoàn toàn có thể phát biểu rằng yếu tố rủi ro tiềm ẩn làm tăng năng lực mắc bệnh ; nếu RR = 1 ( tức là p1 = p2 ), tất cả chúng ta hoàn toàn có thể nói rằng không có mối liên hệ nào giữa yếu tố rủi ro tiềm ẩn và năng lực mắc bệnh ; và nếu RR 1 2 ), tất cả chúng ta có vật chứng để thể phát biểu rằng yếu tố rủi ro tiềm ẩn hoàn toàn có thể làm giảm năng lực mắc bệnh .

Odds ratio: Thay vì sử dụng tỉ lệ phát sinh p để đo lường khả năng mắc bệnh, thống kê cung cấp cho chúng ta một chỉ số khác: đó là odds. Odds như đề cập trên là tỉ số của hai xác suất. Nếu p là xác suất mắc bệnh, thì 1 – p là xác suất sự kiện không mắc bệnh. Theo đó, odds được định nghĩa bằng:

Như vậy, nếu odds > 1, năng lực mắc bệnh cao hơn năng lực không mắc bệnh ; nếu odds = 1 thì điều này cũng có nghĩa là năng lực bằng với năng lực không mắc bệnh ; và nếu odds 1 ) và nhóm chứng ( kí hiệu odds2 ) là :*

Mối liên hệ giữa RR và OR. Qua công thức <1> và <2>, chúng ta có thể thấy OR và RR có một mối liên hệ số học. Có thể viết lại công thức RR như là một hàm số của OR (hay ngược lại), nhưng ở đây, tôi chỉ muốn lưu ý một điểm quan trọng có liên quan đến việc diễn dịch RR và OR.

Nhìn vào công thức định nghĩa odds, tất cả chúng ta thuận tiện thấy nếu tỉ lệ mắc bệnh p thấp ( ví dụ điển hình như 0.001 hay 0.01 – tức 0.1 % hay 1 % ), thì odds ≈ p. Chẳng hạn như nếu p = 0.01, thì 1 – p = 0.99, và do đó odds = 0.01 / 0.99 = 0.010101, tức rất gần với p = 0.01. Quay lại với công thức < 2 >, nếu rủi ro tiềm ẩn mắc bệnh ( p1 hay p2 ) ( hay*) thấp hay rất thấp, thì OR hoàn toàn có thể viết như sau :*

Nói cách khác, nếu nguy cơ mắc bệnh thấp, thì OR gần bằng với RR. Nhưng nếu nguy cơ mắc bệnh cao (chẳng hạn như trên 10%) thì chỉ số OR cũng cao hơn chỉ số RR.

Có thể làm một vài tính toán để thấy sự khác biệt giữa RR và OR qua bảng số liệu sau đây (Bảng 1). Với những trường hợp nguy cơ mắc bệnh dưới 5%, OR và RR không khác nhau đáng kể. Nhưng nếu nguy cơ mắc bệnh cao hơn 10%, thì OR thường ước tính RR cao hơn thực tế.

Bảng 1. So sánh RR và OR với nhiều tỉ lệ khác nhau (số liệu mô phỏng)

Trường hợpTỉ lệ ( rủi ro tiềm ẩn ) mắc bệnhOdds mắc bệnhSo sánh giữa RR và ORNhóm 1( p1 )Nhóm 2( p2 )Nhóm 1( odds1 )Nhóm 2( odds2 )RROR10.0010.0030.0020.00333.0120.010.030.010.0333.063

0.02

0.060.020.0633.1340.050.150.050.1833.3550.100.300.110.4333.8660.150.450.180.8234.6470.200.600.251.5036.0080.250.750.333.0039.0090.300.900.439.00321.0100.330.990.4999.03

2101.0

Chú ý: Bảng trên đây được mô phỏng sao cho RR = 3 để chứng minh rằng OR ước tính độ ảnh hưởng cao hơn so với thực tế.

Xem thêm: Kabedon là gì

Source: abingdonobgyn.com
Category: Blog

nguyenhoang

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *